Absolutna ikona amerykańskich lunchów i smaków dzieciństwa. Tylko kilka składników, a zachwyca wyjątkowym smakiem. To energetyczne, zbalansowane połączenie trzech światów: masła orzechowego o słonawym profilu, słodkiego dżemu lub galaretki i puszystej struktury chleba pszennego. Dla Amerykanina to nie tylko jedzenie, to synonim bezpieczeństwa, domu i najprostszego posiłku, który każdy potrafi zrobić sam. Pomimo tej prostoty oraz skromnego składu ta kultowa kanapka przeszła długą drogę od luksusu dla elit po codzienną wygodę. Przybliżamy, czym jest jej fenomen i przedstawiamy przepis na Peanut Butter and Jelly Sandwich. 

Czym jest PB&J, z czego się składa i co jest w niej ważne? 

Peanut Butter and Jelly ma dwie wersje. Klasyczna i miękka na zimno – podstawa amerykańskich lunchów, bo wytrzymuje kilka godzin bez lodówki. Tostowa – ciepła i chrupiąca jest jadana w domu po opieczeniu. Bazą obydwu są dwie kromki miękkiego, pszennego chleba. W USA typowe jest pieczywo typu Wonder Bread. Nie ma twardych skórek, ale kultowa – dziecięca wersja zakłada ich odcięcie. Kanapka ma być jednolita, gładka oraz rozpływająca się w ustach. O to, czy odcinać, czy nie toczy się spór tak jak o formę. Podobno kanapka przecięta na ukos w trójkąty, a nie prostokąty jest smaczniejsza. Pierwszy gryz trafia w sam środek, gdzie jest najwięcej nadzienia. 

Idealna proporcja wypełnienia to 2 części masła orzechowego i 1 dżemu, żeby kanapka nie była za słodka, bo chleb też jest słodkawy. Klasyką w PB&J jest gładkie masło Creamy. Niektórzy wolą Crunchy z kawałkami orzechów dla chrupkości oraz kontrastu tekstur. Obydwa mają tłustą konsystencję i są izolatorem chroniącym chleb przed nasiąkaniem dżemem. Często smaruje się obie kromki cieńszą warstwą masła, pomiędzy nie dając dżem albo galaretkę. Historyczny fundament bowiem to galaretka z ciemnych winogron „ Grape Jelly”. Jest robiona z soku, ma gładką, klarowną oraz przeźroczystą konsystencję i łatwiej ją rozsmarować. Są też zwolennicy dżemu z kawałkami winogron, a obecnie największym konkurentem obu stał się dżem truskawkowy. 

Historyczny standardem jest także lunchowa wersja na zimno. Współcześnie również ma konkurencję w postaci tostowej Grilled PB&J. Kromki chleba opieka się w tosterze, są suche i chrupiące, na gorące nakładane jest nadzienie, które lekko mięknie. Kontrast struktur i temperatury zaciera się, gdy złożona kanapka jest smarowana z zewnętrznych stron zwykłym masłem oraz przypiekana z obu stron na patelni. Chrupiąca jest tylko na samej powierzchni, w środku staje się miękka, złocista i maślana, wnętrze jest płynne i gorące, a smak całości nabiera większej głębi. 

Jak widać kanapka PB&J ma wiele historycznych odniesień, co z historii jej powstania wynika. 

Peanut Butter and Jelly Sandwich – jak powstała słynna kanapka? 

Dzisiejsza wersja masła orzechowego pochodzi z końca XIX wieku. Wtedy było kosztownym rarytasem dla bogaczy w ekskluzywnych restauracjach, jadanym z kanapkami. Dżem też był drogim dodatkiem, ale do herbat. Po raz pierwszy masło z galaretką owocową połączono w 1901 roku w przepisie na kanapkę opublikowanym w magazynie dla elit i to ich przysmakiem była. 

W lata 20. XX wieku dzięki nowym technologiom masło orzechowe zaczęto produkować na masową skalę, stało się tańsze i trafiło do niższych klas. W 1928 roku wynaleziono maszynkę do krojenia chleba. Kanapki stały się prostym lunchem dla dzieci, który mogły same przygotować. Wielki Kryzys w latach 30. sprawił, że pieczywo ze słonym masłem orzechowym stało się sytym i tańszym niż mięso źródłem białka oraz energii. W połowie lat 30. masowa i tańsza stała się też produkcja dżemu, ale biedniejsi ludzie nawet nie myśleli o łączeniu słodkiego ze słonym. Tańsza była zwłaszcza galaretka winogronowa Jelly z samego soku, traktowana jako składnik deseru. 

Cena galaretki oraz trwałość sprawiły, że trafiła obok krakersów i masła orzechowego do racji żywieniowych podczas II wojny światowej. Żołnierze zauważyli, że galaretka spaja kanapkę, dobrze nawilża twarde krakersy i suche masło. Dostępny prowiant oraz potrzeba zmusiły ich do jej wymyślenia. Nie wzięli przepisu ze starej książki, tylko nieświadomie odkryli na nowo PB&J, a potem spopularyzowali. Po powrocie z frontu nauczyli swoje rodziny jeść to połączenie. Zdefiniowali kanapkę, a składniki określiły nazwę. Na wojnie była szybką dawką energii, a po niej stała się domowym, standardowym posiłkiem oraz symbolem wygody, zwłaszcza dla pracujących rodziców. Była podstawą lunchboxów, dzieci ją uwielbiały, a zrobienie trwało chwilę. Obecnie PB&J jest ikoną popkultury i doczekała się nawet swojego narodowego święta 2 kwietnia. 

Ciekawostka –  PB&J jako źródło energii w NBA i w kosmosie 

Choć wygląda niewinnie, kanapka Peanut Butter and Jelly jest zdecydowanie kaloryczna i energetyczna. Zjada się tylko kilka kęsów, a ma zwykle tyle kalorii co solidny obiad. Jednak daje ogromny zastrzyk energii, który starcza na długo. Ten aspekt jest ceniony przez dzieci w szkole i przez sportowców. W NBA to jak „śniadanie mistrzów”, w niektórych szatniach są nawet specjalne bufety PB&J. Co więcej, to jedna z ulubionych przekąsek w kosmosie, ale w wersji z tortillą.