Makowiec – jedno z ciast królujących podczas Świąt, zarówno Bożego Narodzenia, jak i Wielkanocy. Klasyczna wersja to rolada drożdżowa, czyli zawijane ciasto z nadzieniem z masy makowej. Idąc krok dalej, przygotowaliśmy przepis na makowiec w nieco innej, odmiennej i efektownej formie. Wieniec z makiem wygląda oraz smakuje wyśmienicie, choć jest nieco kaloryczny, bo dość kaloryczny jest mak, a masa zwykle bogata. A tradycja wypieków z makiem ma swoją długą historię sięgającą starożytności. Jest to związane z faktem, że już wtedy mak był znany i uprawiany. Chociaż samo ciasto – makowiec – prawdopodobnie ma nieco krótszą historię, ale mak i tak był głęboko zakorzeniony już w kulturze oraz obrzędach słowiańskich. Według starych wierzeń ludowych miał symbolikę płodności, pomyślności i urodzaju. Warto dodać, że choć kaloryczny, mak stanowi też źródło wielu cennych składników i właściwości odżywczych oraz zdrowotnych. Zawiera między innymi bardzo korzystne dla organizmu nienasycone kwasy tłuszczowe omega. Więcej o jego właściwościach znajdziecie w przepisie na drożdżówki.

Skąd pochodzi ciasto z makiem i jaka jest jego historia?

Mak znano już w starożytnej Mezopotamii. Był stosowany jako przyprawa oraz lekarstwo. W Europie Środkowej i Zachodniej, w tym w Polsce znano go przynajmniej 3 tys. lat temu. Jednak zwyczaj wypieku makowca silniej jest powiązany z tradycją środkowoeuropejską, zwłaszcza węgierską. W tradycyjnej formie makowiec prawdopodobnie wywodzi się z obszarów Austro-Węgier. W Polsce był znany od XVII wieku, początkowo jako przysmak zamożnych i ciasto szlacheckie. Było pieczone przez nadwornych piekarzy królewskich w czasach Jana II Sobieskiego oraz Stanisława Augusta Poniatowskiego. Dziś stał się obowiązkowym wypiekiem świątecznym, symbolem tradycji oraz rodzinnego ciepła. Tradycyjnie najczęściej ma formę strucla zwijanego z masą z maku, miodu i bakalii. W znanej obecnie wersji we wschodnich regionach Polski rozpowszechnił się dopiero po II wojnie światowej. Ma także swoje różne, regionalne wersje i nazwy, receptury, składniki oraz dodatki. Niektóre z nich zostały wpisane na ministerialną listę produktów tradycyjnych, co pokazuje, że są ważnymi elementami kultury kulinarnej w Polsce.

FAQ – Jak zrobić idealny makowiec? Masa makowa krok po kroku

Podstawą makowca jest ciasto drożdżowe, ale głównym bohaterem masa makowa. Powinna być wilgotna, najczęściej jest też bogato przyprawiona. Jej przygotowanie od wieków było równie ważne, jak receptura na ciasto, zwykle przekazywana z pokolenia na pokolenie. Przygotowanie masy wymaga trochę czasu, ale warto to zrobić, choć dziś można kupić gotowe w puszkach.

Dlaczego mak trzeba zmiękczyć?

Bazą masy jest oczywiście mak, najlepszy to niebieski, co ważne – suchy. Jedną z metod jego pierwszej obróbki jest sparzenie wrzątkiem na sicie, potem powinien dobrze odparować. Inny sposób to zalanie go wrzątkiem albo mlekiem – zimnym lub ciepłym i odłożenie na kilka godzin, żeby ziarenka się namoczyły. W obydwu przypadkach niektórzy zalecają go jeszcze potem ugotować, inni gotują bez moczenia. Sparzenie, namoczenie lub ugotowanie służy zmiękczeniu ziarenek, co uwalnia lekko orzechowy aromat i zarazem pozwala pozbyć się naturalnego, gorzkiego posmaku. Jednocześnie zmiękczenie jest też ważne w kwestii dalszej obróbki, czyli mielenia. Surowy mak jest twardy i trudno zmielić go na gładką masę, z miękkiego wychodzi kremowa, a nie piaszczysta. Poza tym dużo lepiej łączy się z miodem, jajkami lub białkami i bakaliami, tworząc jednolitą masę, która lepiej przylega do ciasta. Jest bardziej plastyczna, łatwiej się rozsmarowuje, dodatkowo nie wysycha tak szybko podczas pieczenia. To wynika z faktu, że suchy mak wchłania wodę lub mleko, ale i tak przed mieleniem powinien być dokładnie odsączony z nadmiaru płynu.

Mielenie maku i łączenie z dodatkami

Następnym krokiem jest zmielenie maku w maszynce do mięsa, co ważne przynajmniej dwukrotne i przez sito z najmniejszymi oczkami. Można go też zmielić w młynku do kawy albo dokładnie

utrzeć w makutrze lub w moździerzu. Utarty albo zmielony jest jeszcze ucierany z miodem, czasami także z masłem. Nieraz dodaje się całe jajka albo ubitą pianę z białek dla lekkości oraz puszystości. Na końcu dodawane są posiekane bakalie, takie jak rodzynki, kandyzowana skórka pomarańczowa, migdały czy orzechy. W niektórych regionach dodaje się też suszone owoce. Bakaliami zresztą i polewą lukrową często zdobi się wierzch makowca po upieczeniu.