Ratatouille, z polskiego ratatuj to bardzo smaczne i zdrowe, tradycyjne danie kuchni francuskiej. Jest to danie jednogarnkowe, w oryginale klasyczny gulasz wegetariański. Charakteryzuje się bogactwem kolorów oraz aromatów świeżych składników. Przepis bazuje na letnich i sezonowych warzywach. Przygotowuje się je z bakłażana, cukinii, papryki, pomidorów oraz cebuli z dodatkiem czosnku, aromatycznych ziół i przypraw. Może być serwowane samodzielnie, jako przystawka, dodatek do pieczonych dań mięsnych, makaronów czy ryżu. Dobrze smakuje z chrupiącym pieczywem, serem fetą albo serem kozim. Ratatuj ma dwie wersje, smażoną oraz pieczoną w piekarniku. My przygotowaliśmy przepis na tę drugą, mniej kaloryczną i bardziej lekkostrawną, czyli ratatouille zapiekane, z którym zresztą wiąże się ciekawa historia związana ze znaną bajką.

Francuski gulasz warzywny

Ratatouille pochodzi z południa Francji, z Prowansji i okolic Nicei. Pierwsze wzmianki datuje się na XVIII wiek. Nazwa ma pochodzić od starofrancuskiego słowa „ratatolha” oznaczającego „dusić” lub „mieszać”, co nawiązuje do sposobu przyrządzania. Tradycyjnie jest przygotowywane w postaci przypominającej gulasz czy leczo. Warzywa są krojone w kostkę i obsmażane osobno na sporej ilości oliwy z oliwek, potem razem gotowane lub pieczone. Obecna wersja ukształtowała się w okresie międzywojennym, a pierwotna nie przypominała dzisiejszej. Było to chłopskie danie przygotowywane w domach biednych rolników, którzy w prosty i ekonomiczny sposób z zebranych, sezonowych warzyw robili ciepły oraz pożywny posiłek. Jest głęboko zakorzenione w historii rolnictwa i kuchni Prowansji. Większą popularność jako danie kuchni francuskiej zyskało dopiero z czasem, stając się synonimem tradycyjnego, prowansalskiego smaku.

Ratatouille confit byaldi

W międzyczasie ratatouille ewoluowało, kucharze doskonalili techniki gotowania oraz dodawali przyprawy dla głębszego smaku. Obecnie jest przyrządzane w wielu rejonach Morza Śródziemnego w różnych wariacjach, także z innymi składnikami i formą podawania. Jedną z nich jest ratatouille confit byaldi, które nie jest tradycyjną wersją, uznaje się je za bardziej wyrafinowaną odsłonę. Zostało stworzone w latach 70. XX wieku przez szefa kuchni Michela Guérarda. Chciał przygotować lżejszą wersję bez smażenia warzyw w dużej ilości oliwy. Z przepisu usunął paprykę i dołożył grzyby, a pokrojone w cienkie plasterki warzywa były zapiekane w piekarniku. Zmodyfikowane confit byaldi pojawiło się w kultowym filmie Disneya „Ratatouille” z 2007 roku, który otrzymał Oscara za najlepszy film animowany. Cieszył się popularnością na całym świecie, a dzięki niemu również samo danie zyskało ogromną popularność.

Zapiekanka z bajki Disneya

„Ratatuj” jest spolszczoną nazwą ratatouille, a także polskim tytułem animacji Disneya. Sympatyczny szczurek Remy marzy, żeby zostać znanym kucharzem. Pewnego dnia przypadkiem trafia do prestiżowej, francuskiej restauracji, gdzie z początku nie jest mile widziany. Po wielu perypetiach przygotowuje ratatuję, tytułowe danie, które zachwyca surowego krytyka kulinarnego, przypominając mu smaki z dzieciństwa. Pewnie nie bez znaczenia mógł być fakt, że potrawa z ułożonych na zmianę plasterków kolorowych warzyw jest także bardzo efektowna oraz elegancka i pasuje do ekskluzywnej restauracji.

Filmowa wersja inspirowana confit byaldi z przepisu Guérarda została specjalnie zmieniona na potrzeby filmu, żeby smakowo, ale też wizualnie oddać kulinarny talent szczurka Remy’ego. Opracował ją słynny, amerykański szef kuchni Thomas Keller, który był konsultantem przy produkcji filmu. Nie ma w niej grzybów, ale jest „piperada”, czyli sos z pieczonej papryki i pomidorów oraz winegret dodane przez Kellera. Warzywa pokrojone w plasterki są zapiekane w sosie. Ta, pokazana w bajce forma stała się znana i popularna na całym świecie, często zastępując wersję bez piperady oraz tradycyjną formę gulaszu.

Ciekawostka: W 2014 roku w Walt Disney Studios Park we francuskim Chessy otwarto beztorową kolejkę Remy’s Ratatouille Adventure inspirowaną filmem. Odtworzona została filmowa restauracja  wraz z sąsiednimi uliczkami. Pędząc kolejkami przez wnętrza restauracji, goście dołączają do przygód Remy’ego i jego przyjaciół, a w sąsiednim bistrze Remy’ego mogą zjeść słynne, filmowe danie. Podobna atrakcja w 2021 roku powstała w disneyowskim parku Epcot na Florydzie.